Họa sĩ Phương Bắc thời Phục hưng – Hieronymus Bosch được biết đến với khả năng thể hiện mảng đề tài về địa ngục, yêu ma quỷ quái. Các tác phẩm của ông thường đầy bí ẩn và trí tưởng tượng kỳ quái. Thời kỳ đầu, mọi người cho rằng những hình ảnh này chỉ để giải trí và ‘lòe thiên hạ’. Người ta đã mô tả Bosch như một “nhà giả kim” và một người giỏi “sáng tạo ra những con quái vật”…

Tuy nhiên, Philip Al, người sưu tầm các tác phẩm của Bosch tin rằng những bức tranh của ông mang tính giáo dục hơn là giải trí. Một nhà sử học người Đức vào đầu thế kỷ XVII đã mô tả những con quái vật trong tác phẩm của Bosch là “kinh dị hơn là vui nhộn”.

Trong thế kỷ 20, các học giả tin rằng các công trình của Bosch có nội hàm sâu sắc hơn, nguồn gốc cũng như ý nghĩa của chúng đáng để đi sâu vào khám phá. Một số học giả coi nghệ thuật của Bosch cùng loại với phong cách siêu thực của Dali. Những người khác tin rằng Bosch phản ánh các tập tục tôn giáo bí ẩn của thời Trung cổ. Dù thế nào đi nữa, Bosch thực sự là họa sĩ có phong cách kỳ lạ nhất vào thời điểm đó.

Quê hương của Bosch ở Hertogenbosch, một thị trấn yên tĩnh thuộc Hà Lan. Tổ tiên của ông di cư từ Aachen ở Đức đến đây định cư vào thế kỷ XIV hoặc đầu thế kỷ XV. Không có nhiều ghi chép về cuộc đời của Bosch cũng như không có ghi chép xác minh quá trình học tập và di chuyển của ông.

Bức tranh Chúa Kitô ở Limbo của Bosch (ảnh: Wikipedia).

Người ta nói rằng anh trai của Bosch cũng là một họa sĩ, vì vậy họ suy đoán tài năng hội họa của ông có thể do gia truyền. Từ năm 1479 đến năm 1481, ông kết hôn với Aleyt Goyaerts Vanden Meervenne, một người phụ nữ sinh ra trong gia đình giàu có. Ông gia nhập “Hội Anh em Thánh Mẫu” vào năm 1486-1987 và đã sáng tạo nhiều tác phẩm thuộc chủ đề tôn giáo. Trước khi qua đời vào năm 1516, Bosch dường như chưa bao giờ rời khỏi quê hương của mình.

Mặc dù nhiều tác phẩm trong các bộ sưu tập tư nhân hoặc bảo tàng ở châu Âu và Hoa Kỳ được coi là có chữ viết tay của Bosch, người ta ước tính chỉ có khoảng 30 tác phẩm là thật và có nhiều tác phẩm là do nhái lại. Ngoài ra cũng rất khó để tìm ra được niên đại chính xác của chúng.

Trong các tác phẩm của Bosch, ông rất giỏi trong việc mô tả nguồn gốc tội lỗi và sự sa ngã của loài người. Ngoài bức tranh The Garden of Earthly Delights (Khu vườn lạc thú trần tục) của mình thì Hay Wagon (Cỗ xe chở cỏ khô) cũng là một tác phẩm ba phần với chủ đề tương tự.

Cảnh trái của bức bình phong mô tả thiên đàng. Thượng Đế ở trên cao và phóng ánh quang minh, trên tay cầm một quả cầu tượng trưng cho vũ trụ. Ba cảnh bên dưới mô tả Sự sáng tạo ra EveĂn trái cấm và Adam và Eve bị trục xuất khỏi Vườn Địa Đàng theo thứ tự thời gian. Những tác phẩm thời tiền Phục Hưng tiêu biểu sử dụng kỹ thuật này – sắp xếp các cảnh theo thứ tự thời gian để người xem có thể “đọc” như một câu chuyện.

Cảnh trái của bức Hay Wagon (ảnh: Phạm vi công cộng)

Cái tên “Cỗ xe chở cỏ khô” (Hay Wagon) bắt nguồn từ một câu ngạn ngữ của vùng Flanders: “Thế giới là một chiếc xe chứa đầy cỏ khô, và người ta nhổ lấy càng nhiều càng tốt” (The world is a haystack, and each man plucks from it what he can).

Bosch đã mượn câu ngạn ngữ này, đống cỏ khô là hình ảnh ẩn dụ về danh lợi và dục vọng trần tục, đó những thứ phù du và vô giá trị. Tuy nhiên, con người mù quáng, dùng mọi cách để theo đuổi chúng. Ma quỷ đã lợi dụng sự thèm khát của con người với những thứ này để đưa họ đến vực thẳm của tội lỗi, và thậm chí là đẩy nhân loại xuống địa ngục.

Ở trung tâm bức bình phong là hình ảnh một cỗ xe chở đầy cỏ khô. Những người đàn ông và phụ nữ xung quanh đang liều lĩnh sử dụng nhiều công cụ khác nhau để lấy cỏ từ xe một cách điên cuồng, thậm chí có kẻ còn giết người.

Một nhóm tín đồ ở bên phải đã kiếm được một ít cỏ khô; họ đang phân phát cỏ khô và bắt đầu thưởng thức chúng. Phía sau xe cỏ khô có hàng dài những giáo hoàng, hoàng đế và các quý tộc. Tuy nhiên không ai nhận ra rằng ma quỷ đang kéo cỗ xe xuống địa ngục – một cảnh được minh họa ở phía cuối của bức bình phong. Bức tranh của Bosch đã minh họa một cách sinh động câu ngạn ngữ của người Flemish, cho thấy sự tham lam của con người.

Hình ảnh giữa của bức Hay Wagon (ảnh: Phạm vi công cộng)

Ai có thể thoát khỏi cám dỗ của ham muốn vật chất? Trên đống cỏ khô, có một đôi tình nhân và người nhạc sĩ dường như thờ ơ trước những cám dỗ trần tục. Dường như chỉ có những người đang yêu và nghệ sĩ, vì họ tập trung cho tình yêu của mình nên bỏ mặc những xáo trộn nơi thế tục.

Nhưng khi quan sát kỹ hơn, trong bức tranh xuất hiện một con quỷ màu trắng có cánh đang chơi sáo bằng mũi. Một con quỷ khác đang ẩn sau bụi cây với một chiếc gậy móc dài, biểu thị cho sự dâm dục. Có lẽ Bosch ngụ ý rằng tất cả dục vọng của con người, thậm chí những thứ dường như “bên trên dục vọng” (trên đống cỏ) như tình yêu hay âm nhạc, cũng là những thứ ma quỷ có thể lợi dụng. Ngoài ra, còn có thể hiểu theo một cách khác, bản chất của con người là không ổn định. Ngay cả khi người ta tạm thời tách ra khỏi những xáo trộn nơi thế tục, ma quỷ sẽ luôn rình mò để lợi dụng dục vọng của con người.

Dù đáng sợ và bi quan, bức tranh vẫn thể hiện lòng nhân từ của Thượng Đế. Một Thiên thần đang quỳ bên cạnh người nhạc sĩ, với dáng mặt lo lắng và vô vọng nhìn lên trời như muốn cầu xin Chúa cứu độ con người.

Giống như bức tranh “Khu vườn lạc thú trần tục”, phần ngoài cùng bên phải của bức bình phong là cảnh địa ngục. Bầu trời đỏ sẫm tạo ra bầu không khí thảm họa; phía trước, một số tội nhân bị ma đuổi và nuốt chửng; một số khác bị dồn vào một tháp tù. Một giá treo cổ bên trên ngọn tháp treo thi thể của một kẻ tội lỗi bị hành quyết, không khí vô cùng tang thương.

Rõ ràng là Bosch không vẽ ma quỷ và địa ngục để tán tụng sự tồn tại của chúng. Ngược lại, với tấm lòng chân thành, ông muốn nói với mọi người rằng: thiện ác hữu báo, khuyên thế gian phải tôn trọng đức hạnh, làm điều thiện. Đó là cách ông khuyên răn con người hành xử đúng với các quy tắc đạo đức.

Theo Artium
Thùy Anh (tổng hợp)

Có thể bạn quan tâm:

Video: Câu chuyện nhà tâm linh phương Đông và cuộc hành trình tìm kiếm kì lạ

videoinfo__video3.daikynguyen.tv||2fc53753a__

Ad will display in 09 seconds