Ngỡ Càn Long là ‘người vùng khác tới làm ăn’, người ăn xin đã chia sẻ câu chuyện của mình. Thì ra, thủ lĩnh nhóm ăn xin là một học giả tài năng, học nhiều biết rộng ở Tứ Xuyên…

Sông Tần Hoài là một nhánh của sông Trường Giang với chiều dài 110 km chảy qua thành phố Nam Kinh. Trong thời nhà Minh và nhà Thanh, con sông đã từng một thời cực thịnh. Những dịp lễ hội, vào lúc chập choạng tối, trên sông Tần Hoài, thuyền bè, đèn đuốc đủ loại, nước sông chiếu rọi. Trên bờ, lũ lượt người xem đèn, ngắm cảnh. Chính vì lẽ đó, các bậc văn nhân và các tác giả đã để lại nhiều bài thơ truyền tụng qua các thời đại, cũng như nhiều câu chuyện dân gian hay và cảm động liên quan tới con sông này.

Trong chuyến du hành về phía nam lần thứ hai của Hoàng đế Càn Long, ông đã nghe các quan viên tháp tùng báo cáo rằng, sự sầm uất của sông Tần Hoài là nhờ vào hai cửa sông phía đông và phía tây của nội bộ sông này.

Càn Long cải trang, tản bộ về phía đông của sông Tần Hoài. Ông nhìn thấy cửa sông hùng vĩ, có ba tầng kiến trúc: thượng, trung, hạ, mỗi tầng có 11 mái vòm. Các vòm ở tầng hạ có thể nhìn rõ mồn một in dưới đáy nước trong suốt. Những vòm của tầng trung và thượng hướng về phía Tây, đồng thời nhìn về phía sông Tần Hoài. Trong lúc dừng chân ngắm nhìn, bỗng Càn Long thấy cửa thành tầng trung phía gần bờ có một cửa hang, hai bên có dán cặp câu đối viết rằng:

Tiêu diêu tự tại Thần Tiên phủ
Thiên hạ nghèo khó đệ nhất gia

Càn Long lấy làm lạ: Không phải ý nghĩa của vế trên và vế dưới mâu thuẫn nhau sao? Vì vậy, ông bước đến cửa hang. Khi nhìn vào trong, ông phát hiện có một nhóm lớn người ăn xin đang cư trú trong đó.

Ông bước vào hang và hỏi những người ăn xin ý nghĩa của hai câu đối này. Thủ lĩnh của nhóm cái bang cười lớn và giải thích: “Sống trong một hang động tại cửa thành, không gió, không mưa, ấm về đông và mát về hè, có thể nhìn thấy cảnh đẹp của sông Tần Hoài. Điều này không phải tiêu dao tự tại, vui vẻ như chốn phủ Thần Tiên sao?”

Càn Long lại hỏi “Vậy còn câu đối phía dưới?”

Người hành khất lắc đầu, cười một tiếng: “Tiên sinh hãy nhìn xem, toàn thân tôi chỉ có chấy rận, không có tiền. Nơi ở thì gió làm chổi quét, trăng làm đèn soi, khắp thiên hạ đều thấy chúng tôi nghèo, chẳng phải ‘Thiên hạ nghèo khó đệ nhất gia’ đó sao!”

Hoàng đế Càn Long nghe xong liên tục gật đầu, trong lòng vô cùng ngưỡng mộ, bèn ngồi hàn huyên tâm sự với vị ăn xin này.

Người ăn xin hỏi Hoàng đế Càn Long: “Tiên sinh họ tên gì, làm gì?”

Càn Long nói ông họ Cao tên Thiên Tứ, mở cửa hàng bán mũ và châu ngọc ở Bắc Kinh.

Thấy Càn Long là ‘người vùng khác tới làm ăn’, người ăn xin đã chia sẻ câu chuyện của mình. Thì ra, thủ lĩnh nhóm ăn xin là một học giả tài năng, học nhiều biết rộng ở Tứ Xuyên. Vì nghèo khó, ông không tạo được quan hệ với các quan giám khảo, nhiều lần thi đều trượt, phải dựa vào người vợ để sinh sống. Sau khi vợ chết, trong nhà không còn gạo ăn, ông đành phải đến Giang Nam đi xin ăn dọc đường.

Sau khi nghe kể về chuyện đời của vị tài tú nghèo, Càn Long muốn thử ông ta, bèn nói: “Tiên sinh vừa là người có học, chắc hẳn trong bụng đầy bồ kinh luân. Tôi xin mạo muội có câu đối, hy vọng có được vế đối tiếp theo”.

Vị ăn xin nói “Xin mời”.

Càn Long bèn lấy tên địa phương Thông Châu ở Giang Tô và Thông Châu ở Hà Bắc làm đề, ra vế đối rằng:

“Nam Thông Châu, Bắc Thông Châu, Nam Bắc Thông Châu thông Nam Bắc”.

Tú tài nhớ lại chuyện trên đường đi xin ăn, ông thấy có rất nhiều hiệu cầm đồ (đáng phố), khách ra vào tấp nập. Linh cảm vụt đến, ông liền buột miệng ngâm nga:

“Đông đáng phố, Tây đáng phố, Đông Tây đáng phố đáng đông tây”.
(Đông cầm đồ, Tây cầm đồ, cầm đồ Đông Tây cầm đông tây – tức cầm đồ)
.

Hoàng đế nghe vậy hết lời khen ngợi, mời vị tú tài đến một quán rượu bên sông Tần Hoài cùng hàn huyên. Nhìn rượu ngon sơn hào hải vị, Càn Long nói: “Bắc Kinh có một quán rượu gọi là ‘Thiên nhiên cư’, tôi dùng cái tên này ra vế đối: “Khách thượng Thiên Nhiên Cư, cư nhiên Thiên thượng khách” (Khách đến Thiên Nhiên Cư, bỗng nhiên là khách trên Thiên thượng).

Tú tài liền trả lời: “Đất Thục quê tôi có rất nhiều tượng Đại Phật, xin dùng chủ đề này để đối lại, không biết có thích hợp không? Nói đoạn đối rằng: ‘Nhân quá Đại Phật tự, tự Phật đại quá nhân’ (Người qua chùa Đại Phật, cầu Phật là người lỗi lầm lớn)”.

Càn Long thấy vế đối của mình là thể hồi văn, tức nửa câu sau chính là nửa câu trước đọc ngược lại, độ khó cực cao, thế mà không gây khó khăn được cho vị tú tài nghèo. Ông bèn dùng “câu đối chữ số” để thử thách tú tài:

“Thu Nhị Xuyên, bài Bát Trận, Lục Xuất Thất cầm, Ngũ Trượng nguyên tiền, điểm tứ thập cửu trản minh đăng, nhất tâm chỉ vị thù Tam Cố” (Thu phục Nhị Xuyên, bày Bát quái trận đồ, sáu lần xuất quân Kỳ Sơn, bảy lần bắt sống Mạnh Hoạch, ở gò Ngũ Trượng, thắp 49 ngọn đèn, chỉ một lòng báo đáp ân “Ba lần đến lều tranh”).

Đọc xong vế đối, Càn Long nói với tú tài rằng: “Đây là dùng chữ số từ 1 đến 10 để ra vế đối, và khái quát cả cuộc đời của Gia Cát Lượng. Vì ông là người Tứ Xuyên nên tôi ra vế đối này. Xin mời ông đối”.

Tú tài cầm đũa cúi đầu suy nghĩ một lát, sau đó bỗng nhiên ngẩng đầu và nói: “Tôi dùng ngũ phương và ngũ hành để đối lại vế đối của tiên sinh, cũng là ca ngợi chiến công của Khổng Minh:

Thủ Tây Thục, định Nam Man, Đông hòa Bắc cự, trung quân trướng lý, biến Kim Mộc Thổ hoạch hào quái, thủy diện thiên năng dụng hỏa công (Đoạt Tây Thục, bình định Nam Man, phía Đông thì hòa Đông Ngô, phía Bắc thì chinh phạt Bắc Ngụy, ở trong trướng Trung quân biến đổi Kim Mộc Thổ gieo quẻ bát quái, trên mặt sông thì dùng hỏa công)”.

Đêm đã khuya, hai người rời quán rượu, ai nấy về nơi cư trú của mình. Sáng sớm hôm sau, tú tài vừa mới thức dậy trong hang đã thấy một vị quan sai bước vào hành lễ và nói: “Đương kim Hoàng thượng mời tiên sinh”.

Tú tài không biết có chuyện gì, trong lòng rất mực lo lắng vội vàng đi theo quan sai vào yết kiến Hoàng đế Càn Long. Đến khi yết kiến, tú tài vừa nhìn liền nhận ra Hoàng đế chính là vị ‘thương nhân’ đêm qua cùng uống rượu và làm câu đối với mình.

Hoàng đế Càn Long luôn miệng khen ngợi tài năng và học vấn của tú tài, và bổ nhiệm chức quan Đốc học phủ Tô Châu cho ông.

Quả đúng là:

Văn hóa Thần truyền ngàn thu sáng
Ăn xin đối đáp với đế vương
Cùng đứng cùng ngồi không phân biệt
Trời Nam bể Bắc chuyện văn chương
Quân thần như bạn vui cười nói
Hòa nhã thân thương thực chân thành
Bốn bể một nhà cùng vui thú
Mây tươi biển sáng rạng cổ kim.

Theo Vision Times
Bài viết có tham khảo bản dịch của NTD

Xem thêm:

videoinfo__video3.daikynguyen.tv||c90b7fa55__

Ad will display in 09 seconds