Lại nói, sau khi ‘tam anh’: Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi – kết nghĩa vườn đào, khi ấy cuộc nổi loạn ‘khăn vàng’ cũng đang diễn ra. Tam anh xuất trận lập bao chiến công, danh nổi khắp thiên hạ…

Trong ba anh em, Trương Phi là người vốn nóng nảy, bụng dạ thẳng ngay, tính tình lỗ mãng. Không ít lần vì tính khí này mà trúng kế quân địch, chịu bại trận. Một hôm, Trương Phi sắp xuất chinh, vợ ông là Triệu phu nhân bèn nói:

– Ngày mai, tướng công xuất chinh, tiểu nữ muốn nhờ tướng quân một việc!

Trương Phi ngạc nhiên hỏi:

– Nàng muốn nhờ ta dời núi, hay lấp biển. Trương Phi này đều có thể làm được!

Triệu phu nhân cười duyên dáng nói:

– Không phải việc lớn như dời non lấp biển, nhưng chưa chắc tướng quân đã làm nổi!

Trương Phi trợn tròn đôi mắt, tỏ vẻ sốt sắng mà rằng:

– Việc đó là việc gì? Phu nhân hãy mau nói cho ta biết!

Triệu phu nhân vừa nở nụ cười duyên, vừa đem ra một chiếc hộp nhỏ và nói:

– Tướng công hãy giúp thiếp xâu kim, để thiếp tiện cho việc thêu thùa khi không có tướng công ở nhà. Nói đoạn, Trương phu nhân mở nắp hộp đem ra một cây kim và một sợi chỉ đưa cho Trương Phi.

Trương Phi cười ha hả, vui vẻ đón lấy kim chỉ từ tay phu nhân, nói:

– Tưởng việc đao to búa lớn gì chứ, việc cỏn con này ai mà chẳng làm được.

Trương Phi một tay cầm cây kim, một tay cầm sợi chỉ, hai mắt mở to toan luồn chỉ vào lỗ kim. Nhưng xiên đi xiên lại, năm lần bảy lượt mà chẳng làm thế nào xuyên nổi sợi chỉ qua lỗ kim. Phi thầm nghĩ: “Hoá ra sợi chỉ khó điều khiển hơn cả cây Xà Mâu của ta!” Làm không xong, Trương Phi nổi cơn lôi đình, hai mắt trợn tròn, ném kim chỉ xuống đất, dứt tóc vò tai, thở dài thở ngắn mà rằng:

– Ai gia! Phu nhân làm khó ta quá! Sợi chỉ thì to lỗ kim thì nhỏ, làm sao ta xuyên qua được?

Nói đoạn Trương Phi tỏ vẻ bực bội trong lòng, ngoảnh mặt quay lưng…

Trương phu nhân dịu dàng nói:

– Chẳng phải tướng công vừa nói dời non lấp bể đều không từ nan, vậy mà đến một việc cỏn con như thế còn không làm nổi. Thiếp… thiếp chẳng tin! Trương phi thấy phu nhân tỏ vẻ dỗi hờn, bèn thở dài đáp:

– Ài! việc lớn thì ta… nhưng việc… việc này Dực Đức ta không làm được!

Vừa nói dứt lời, Phi toan bỏ đi, nhưng thấy Trương phu nhân tỏ vẻ không vui. Trương Phi đành quay trở lại nhặt kim chỉ lên và tiếp tục luồn kim, lẩm bẩm trong miệng:

– Ta không tin việc cỏn con này lại có thể làm khó Trương Phi này!

Trương Phi lại loay hoay mãi vẫn ko xỏ được kim, cơn hỏa khí trong lòng lại bốc lên cuồn cuộn. Phi nổi nóng ném kim chỉ xuống đất một lần nữa, rồi quay sang nói với Trương phu nhân:

– Quả thực việc này Dực Đức ta không làm được!

Triệu phu nhân nở một nụ cười đôn hậu, nói:

– Thiếp nghe nói, đạo dùng binh thường khi trong thực có hư, trong hư cũng có thực. Người biết dùng binh thì phải biết tránh cái thực dùng cái hư không biết có đúng không?

Trương Phi gật đầu cho là phải, phần nào hiểu ra đạo lý trong chuyện này, bèn dùng đầu ngón tay vê nhỏ đầu sợi chỉ lại, nhưng hễ cứ vê nhỏ lại thì đầu chỉ lại bung ra. Thấy vậy, Triệu phu nhân lại nói:

– Thiếp còn nghe nói rằng, trong đạo dùng binh có phép mượn thuỷ để chế địch, sức mạnh còn hơn cả trăm vạn tinh binh. Không biết có đúng không?

Trương Phi lại một lần nữa như hiểu ra vấn đề, trợn tròn hai mắt, đưa ngón tay lên miệng sấp một ít nước bọt rồi vê đầu sợi chỉ. Quả nhiên thấy hữu dụng, trong nháy mắt đã có thể xỏ kim thành công. Trương Phi mừng rỡ cười ha hả, đưa kim chỉ đã luồn xong cho Triệu phu nhân xem thử. Nhưng không hiểu sao, Triệu phu nhân vừa cầm trên tay thì đã rút sợi chỉ ra khỏi lỗ kim. Trương Phi tức giận, mắng:

– Nàng thật quá quắt! Ta tốn bao nhiêu công sức để xâu kim cho nàng. Vậy mà nàng lại rút chỉ ra, chẳng phải phu nhân đang đùa ta?

Lúc này, Triệu phu nhân từ tốn nói:

– Xin tướng công bớt giận! Thiếp cho rằng, nếu chỉ đơn thuần là việc xe chỉ luồn kim thì tiện nữ đâu dám phiền đến tướng quân nhọc lòng, nhọc sức làm chi. Chỉ là tướng quân sắp ra trận, mà chàng lại là người nóng tính, trong lúc nóng giận rất dễ làm càn mà hỏng đại sự. Thiếp chỉ mong từ nay về sau tướng công hãy tự kiềm chế bản thân mà bớt đi nóng giận, kẻo làm hỏng việc lớn. Lúc này Trương Phi mới thực sự hiểu được dụng ý của phu nhân. Kể từ đó Phi thường ngày rèn tính kiên nhẫn, từ một kẻ phàm phu lỗ mãng đã trở thành một người trí dũng song toàn. 

***

Mới hay! ‘Nhẫn’ chính là gốc rễ để thành công. Xưa nay có mấy ai làm nên đại nghiệp mà không thực hành chữ ‘Nhẫn’? Người làm tướng soái nhẫn để lấy đại cục làm trọng. Người kinh doanh nhẫn việc nhỏ để làm việc lớn. Cứ như Triệu phu nhân khuyên chồng cần phải biết rèn nhẫn, thì thực là người biết nhìn xa trông rộng vậy!

Người đời có bài thơ khen Dực Đức rằng:

“Nhân tình thế lợi vẫn xưa nay

Ai biết anh hùng lúc trắng tay

Nếu được người người như Dực Đức

Trên đời hẳn hết kẻ không hay”.

(Trích: Tam Quốc Diễn Nghĩa)

Thái Bảo

*Bài viết có tham khảo tác phẩm “Tam Quốc ngoại truyện” của dịch giả Nguyễn Trung Hiền – Nguyễn Như Phúc.